Sociaal, cultureel en ondernemend: De Republiek viert tien jaar

EXit: Wanneer had je voor het eerst het gevoel:‘Dit project is niet alleen gelukt, maar duurzaam verankerd’?

Bart Geernaert: ‘De wortels van De Republiek gaan verder terug dan die tien jaar, maar in 2015 kregen we op aangeven van Jorijn Neyrinck en Jan Declercq de kans om één innovatie cultureel huis te bouwen met een gedeelde visie. We creëerden eerst de financiële basis, om zo ruimte vrij te maken voor de inhoudelijke werking.’
‘Een belangrijk kantelmoment was de goedkeuring van ons financieel plan door de bank, die zo 3,5 miljoen euro leende aan onze vzw om mee te investeren in dit stadsgebouw én in onze droom. Dit gaf vertrouwen en leidde tot een gezamenlijke overeenkomst met de Stad, die onze gedeelde backoffice voor sociale en cultuerle projecten mee ondersteunde. Een duidelijk teken dat men opnieuw geloofde in de innovatieve kracht van dit huis.’
‘Toen we enkele jaren later in het Oostenrijkse Graz een prijs kregen van de Europese Commissie voor ons sociaalinnovatief én cultureel ondernemend platform, wist ik: dat is de weg. Vandaag zijn we opnieuw een stem in Brugge en daarbuiten. Dat mogen coördineren is een geweldig cadeau.’

EXit: Jullie noemen De Republiek steevast het ‘kloppend hart voor sociaal en cultureel ondernemerschap’. Hoe kreeg dit concreet vorm doorheen de voorbije tien jaar?
Bart: ‘Veel mensen in ons team komen uit de culturele sector, maar we sloegen van in het begin bruggen naar andere sectoren en ideeën. Wij gebruiken cultuur (documentaire, debat, lezingen, expo’s, architectuur ...) vaak als een vertaalslag om urgente thematieken, innovatieve ideeën en veel jong talent centraal te stellen. Vanuit die linken met vele andere sectoren ontstonden projecten zoals Handmade in Brugge, Brugs Food Lab, Docfest, Turbo en Korf … Allen gedragen door ondernemerschap met maatschappelijke impact als kern. En dat is hoe cultuur relevant blijft voor mij: door zich zowel inhoudelijk en vormelijk steeds te blijven verhouden tot de wereld van vandaag. Er zit ontzettend veel talent in onze regio met ideeën die écht wezenlijk verandering kunnen brengen. Die willen we ruimte geven, ook als ze buiten de lijntjes kleuren. Want net daar zit vaak de oplossing waar we als maatschappij naar op zoek zijn.’

EXit: Het gebouw heeft een geschiedenis van zuivelcoöperatie tot Koncertgebouw en nu broedplaats. Welke rol speelt dat erfgoed in jullie visie voor de toekomst?’
Bart: ‘Toekomstdenken is ook achteruit kijken. Maar laten we vooral het verleden niet enkel bewaren, maar het met lef heruitvinden en als springplank gebruiken voor nieuwe kansen. Met wijlen Peter Bultinck dook ik in de begindagen vaak in het Stadsarchief. We zochten naar de ziel en de geschiedenis van dit gebouw. Wat bleek? Sinds 1580 is het altijd een plek geweest van maatschappelijk ondernemen, ontmoeting, samenwerking en nieuwe culturele initiatieven. Heel wat Brugse culturele en kunstenorganisaties hebben een link met dit gebouw. Dat inspireerde onze visie: hoe vertaal je die rijke geschiedenis naar vandaag én vooral naar morgen? Brugge is werelderfgoed, maar als we het onder een stolp zetten, verliezen we. ‘Modulair bijvoorbeeld is één project op ons platform waar we samen met de stad een innovatief antwoord zoeken op soorten leegstand. We proberen startups, ondernemers, organisatie, eigenaars, initiatieven ... slim te matchen en zoeken zo mee naar hedendaagse invullingen ook voor de soms moeilijkere ruimtes achter die beschermde gevels. Ook steeds meer andere steden vragen ons intussen om mee na te denken over hoe je zo’n patrimonium opnieuw rendabeler kunt invullen met respect voor wat was. Zeg nog eens dat culturele innovatie en ondernemerschap niet uit Brugge kan komen!’

EXit: Wat waren de onvergetelijke momenten uit de voorbije tien jaar?
Bart: ‘Er zijn er veel, maar het zijn net de kleine, onverwachte momenten die bijblijven. Korf, de oude foyer van de Biekorf die we nieuw leven hebben ingeblazen, is daarvoor een goudmijntje en bevat vele van die kleine onverwachte ontmoetingen in alle diversiteit. Ook de twee laatste zusters van 95 en 93 uit Hof Bladelin die op de opening van De Republiek me verrasten en vroegen hoe we vooral in de toekomst in de buurt gingen samenwerken. Of het moment dat we met het horecateam de verbouwde Republiek konden instappen na anderhalf jaar ploeteren met een pop-upcafé op onze eigen bouwwerf. De samenwerkingen rond de kandidatuur van Brugge 2030 met het team rond Dalila waar andere ontmoetingen en nieuwe culturele denkbeelden ontstonden, voor mij nog steeds wat miskend.’
‘De grootste glimlach krijg ik nog steeds als ik denk aan de openingsfilm van Docfest ‘Zolang we nog kunnen’ over het belang van buurtwinkels, met Henriette uit Koolkerke, die het publiek volledig inpalmde. Na een lezing bedankte een jonge gast me: door ons werk ging hij terugkeren naar Brugge om zijn creatief concept hier te realiseren. Dat zijn de momenten waarop je voelt: we zetten gewoon dingen voor mensen in beweging.’

EXit: Jullie herinvesteren alle winst in maatschappelijke doelen. Hoe moeilijk is het om dat model rendabel te houden en tegelijk ambitieus te blijven groeien?
Bart: ‘We werken met twee vzw’s. De Korrelatie is onze eerder commerciële tak: horeca, events, verhuur en consultancy. Stadmakers vzw herbergt alle programma’s en sociale en culturele projecten die soms wel of niet een basissubsidies krijgen. Winst van de ene vzw versterkt daarbovenop het programma van de andere. Een pintje in De Republiek ondersteunt mogelijk zo een creatieve starter of een sociaal project. Maar beide vzw’s hebben als onderneming dezelfde visie: we willen zoveel mogelijk goeie ideeën kansen geven.’
‘Onze ambitie is steeds groot, maar we willen wel duurzaam groeien. Horeca bijvoorbeeld is een prachtige stiel, maar best wel zwaar. De kosten zijn immens hoog en je wilt tegelijk niet alles zomaar doorrekenen aan de klant en er op den duur enkel nog zijn voor die happy few. Onze financiële en horecamensen breken daar dagelijks hun hoofd over, om dit alles blijvend scherp en in balans te houden en zo ons doel verder te kunnen waarmaken. Maar we blijven ook geloven in cafés en restaurants als belangrijke stopplekken in de stad waar mensen samenkomen en even ontsnappen aan het dagelijkse. Daarom zetten we ook verder in op initiatieven als Bar Brusk.’

EXit: Hoe blijven jullie die balans bewaren tussen café, community, cultuur en sociaal ondernemerschap?
Bart: ‘Onze twee vzw’s versterken elkaar – inhoudelijk en financieel – en daarbinnen werken we als één team maar met verschillende verantwoordelijkheden en opdrachten. Het voorbije jaar herstructureerden we ons intern, om scherp te kunnen blijven denken en werken en die balans steeds te bewaren. Dat vraagt een constante creatieve en ondernemende mindset van het hele team.’
‘Vandaag tellen we 43 collega’s op de payroll in diverse domeinen, maar onze community is vooral veel groter: creatieve ondernemers, burgers, kunstenaars, studenten, toogfilosofen, verenigingen, ambtenaren ... met velen geven we vorm aan deze stad. Die gezamenlijke beweging over vele grenzen heen is continu in verandering. We initiëren daarom soms zelf nieuwe projecten waar we hiaten zien, ondersteunen prille initiatieven waarin we geloven, maar laten ook bewust ruimte voor wat spontaan ontstaat. Want net daarin zit vaak de kracht.’

EXit: De wereld verandert aan een ongezien tempo, op alle vlakken. Hoe zien jullie De Republiek binnen tien jaar? Is het mogelijk om daar nu al een visie voor te ontwikkelen?
Bart: ‘We leven niet enkel in snel veranderende tijden, maar in een fundamenteel veranderend tijdperk. Economie, klimaat, leiderschap die in alle richtingen schiet, het samenleven tout court: velen staan onder druk, alles moet constant op scherp en polariseert daardoor snel.’
‘Hoe de Republiek er binnen tien jaar zal uit zien weet ik niet, maar in plaats van op lange termijn voorspellingen te rekenen, reageren we liever adaptief vanuit één duidelijke visie. Daar liggen volgens ons de kansen om het verschil te maken. Investeren in een interessante onderstroom. Tonen wat vandaag net wél kan. Hoe we wel kunnen creëren, samenwerken en -leven. We geloven echt dat cultuur, dialoog, burgerparticipatie, kunst, ontmoeting, sociaal en cultureel ondernemende initiatieven ... een belangrijke sleutel zijn tot een sterkere samenleving. Dat klinkt misschien ambitieus en wat idealistisch, maar daar gaan we mee aan de slag samen met vele collega’s uit de sector. Laat Brugge maar die uitzondering zijn waar begrip net wel groeit, cultuur en culturen breed gedeeld worden tot een nieuwe soort culturele topbestemming, diversiteit die innovatieve troef is en we samen bouwen aan een andere goverance en toekomst. Eentje waar soms gerust ook eens hoek van af mag zijn. Maar waar economische groei sowieso hand in hand gaat met maatschappelijke vooruitgang.’
‘We geloven oprecht in collectieve impact: alleen lukt het niet, samen wel. Burgers, overheid, kunstenaars, ondernemers en kennisinstellingen moeten samen sturen. Andere steden zoals Rotterdam of Helsingborg bijvoorbeeld tonen ook hoe het anders kan. Laten we in Brugge dus ook maar verder pionieren en samen bouwen aan een genereuze, gedeelde en cultureel ondernemende stad.  1 + 1 = 3. Als we dus daar de komende tien jaar ergens een steentje toe kunnen bijdragen, graag!’ (ADC)

‘Tien jaar Republiek, tien dagen feest ’

EXit: Het tienjarige bestaan wordt in september 2025 gevierd met een speciaal programma. Wat mogen bezoekers concreet verwachten?
Pieter Koten: ‘Een tiendaags programma dat een staalkaart is van onze filosofie. We doen dit vanuit onze eigen uitvalsbasissen, maar ook in de hele stad die we als een canvas zien om ons verhaal te vertellen. We starten met een feestweekend in Korf, dat in een nieuw jasje zit. In het nieuwe Deelhuis van Sint-Pieters organiseren we een foodcafé met het Brugs Food Lab. Voor de kick-off van TURBO, het netwerk rond jong ondernemerschap, trekken we naar de Wanderkamers in de oude politieschool in Assebroek.’
‘We plaatsen een lange tafel in de Sint-Jakobskerk voor een diner na een documentaire over de herbestemming van de Basiliek van Koekelberg. En onder de noemer ‘Springplankstad’ bezetten Tom Callebaut en zijn studenten een voormalig klooster. Je merkt het, het vuur van De Republiek verspreidt zich letterlijk door de hele stad.’

EXit: Staan er in het jubileumjaar artistieke samenwerkingen of verrassende projecten in de steigers? Iets structureels dat blijft hangen na het feestjaar?
Pieter: ‘Tijdens onze tiendaagse opent een nieuwe Kringwinkel recht tegenover De Republiek, op een iconische plek: de voormalige Cactus Club, waar we tien jaar geleden zelf een pop-up runden. Samen met de Kringwinkel en Avansa starten we vooraan in de winkel met Studio Stik, een circulair textielatelier voor workshops, repaircafés, textieldagen … We geloven dat we daar veel mensen uit verschillende culturen kunnen samenbrengen. Maar we koesteren nog andere wilde dromen. We willen Brugge nog meer op de kaart zetten als ‘stad van makers’. Met bijvoorbeeld een echte Makerstore in het hart van de stad of een nieuw tweejaarlijks Stadmakersfestival.’ (ADC)